21 Mayıs: Öneri sistemleri (recommender systems)

21 Mayıs dersinin içeriğine şuradan erişebilirsiniz.

Slayt içerikleri yoğun olduğu için derse gelmeden önce slaytlar içinde yapılan yönlendirmeleri dikkatlice incelemeniz (izlemeniz/okumanız) gerekiyor.

Linkteki ilk 60 slayt derste üzerinde duracağımız özet. (Final sınavda sorumlu olacağınız kısımda bu ilk 60 slayt.) Bu slaytların daha ayrıntılı versiyonunu incdelemek isterseniz 61-181. slaytlar arasındaki içeriğe de bakabilirsiniz. 

(Önemli Not: Ders 17.30'a kadar sürebilir.)

14 Mayıs: İnternette bilgi erişim

14 Mayıs'taki dersin slaytları, gerekli okuma, inceleme ve izleme bağlantıları ile birlikte şurada. Bu hafta, içerikle ilgili takip etmeniz ve incelemeniz gereken link sayısı biraz fazla, lütfen derse hazırlanırken onları atlamayın.

Derse gelmeden önce özellikle şu içerikleri, videoları, rehberleri dikkatle izlemenizi / incelemenizi / okumanızı öneririm:

A Google documentary | Trillions of questions, no easy answers

Google Ranking Algorithm Research Introduces TW-BERT

Metin Madenciliği ve Uygulamaları (Gönenç Ercan) 

Kullanıcı merkezli bilgi erişim (Akademiden notlar, 13.05.2023) 

Google - Personal intelligence

Google arama algoritmaları nasıl çalışır

Google - Faydalı özellikler

Uygulama 5 - Çözüm: Sistem performansı

BBY Yayınlar Veri Tabanı'nda "içerik analizi" yöntemi kullanılarak hazırlanan Türkçe akademik çalışmaları aradığınızı düşünün.

a. Sistem yöneticisinden yayınlar veri tabanında belirtilen bilgi ihtiyacını karşılayan toplam 15 tane akademik çalışma olduğu bilgisini aldığınızı varsayın. En doğru taramayı yaptığınızda bunlardan kaç tanesine ulaşabiliyorsunuz?

• Sorgu sonucunda 6 yayın karşımıza geliyor. Erişim çıktısını incelediğimizde yayınların tamamının aradığımız konu ile "ilgili" olduğunu görüyoruz. Yani; erişim çıktısındaki toplam belge sayısı: 6, erişim çıktısındaki toplam "ilgili" belge sayısı: 6. (Tırnak kullanmadan arama yaparsak 88 yayın çıkıyor ve bunların yine 6 tanesi "içerik analizi" yöntemi kullanılarak yapılmış çalışmalar. Bu nedenle, bu örnekte tırnak kullanılarak yapılan aramayı dikkate alıyoruz.)

b. Sonuç listenizin etkinlik değerlendirmesini yapacak olsanız anma (recall), duyarlık (precision) ve posa (false alarm) değerlerine ait oranlar ne olur?

• Anma (Recall)= Sistem tarafından erişilen ilgili belgeler / Derlemdeki toplam ilgili belgeler
• Bu durumda anma değeri: 6 / 15 = 0,4 (Sistem, derlemdeki tüm ilgili belgelere %40 oranında erişebilmiş)
• Duyarlık (Precision)= Sistem tarafından erişilen ilgili belgeler / Sistem tarafından erişilen ilgili veya ilgisiz tüm belgeler
• Bu durumda duyarlık değeri: 6 / 6 = 1 (Sistem, erişim çıktısının tamamının ilgili belgelerden oluşması nedeniyle duyarlık açısından mükemmel bir performans sergilemiş: Duyarlık= %100)
• Posa (False alarm): Sistem tarafından erişilen fakat ilgisiz olan belgeler / Derlemde yer alan toplam ilgisiz belge sayısı
• Bu hesaplamayı yapmak için, soruda bize verilmeyen "derlemdeki tüm ilgisiz belgelerin sayısı"nı bulmamız gerekiyor. Sistem yöneticisinden, veri tabanında toplamda 934 belge olduğu bilgisini elde ettiğinizi varsayın (bazı bilgi erişim sistemlerinde sisteme boş bir sorgu gönderdiğinizde derlemdeki toplam materyal sayısını verebilir, ancak BBY Yayınlar Veri Tabanı bunu yapmıyor). Soruda bize verilen; "'içerik analizi kavramı hakkında derlemdeki toplam ilgili belge sayısı=15" bilgisini de kullanarak, derlemde aradığımız konu ile ilgiSİZ olan belge sayısının 919 olduğunu söyleyebiliriz.
• Öte yandan, posa formülünde pay kısmına yazacağımız sayı, yaptığımız aramaya ait erişim çıktısını düşünürsek 0, çünkü eriştiğimiz tüm belgeler aradığımız konu ile "ilgili". Bu durumda posa değeri zaten 0 oluyor. Yani, bu bilgi erişim sistemi, bu sorgu örneğinde, ilgisiz belgeleri erişim çıktısına karıştırmamak konusunda çok başarılı.

c.

i) Bulduğunuz değerleri, içerik analizi yöntemi kullanılmış olan herhangi bir şey okumak isteyen bir kullanıcı olarak tarama yaptığınızı düşünerek yorumlayın.

ii) Bulduğunuz değerleri, H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmış tüm akademik çalışmalara ulaşmak istediğinizi düşünerek yorumlayın.

• Yukarıdaki bilgiler ışığında bu soruların yanıtlarını size bırakıyorum : )

Uygulama 5 - Sistem performansı

30 Nisan'daki dersin ardından aşağıdaki uygulama sorularını yanıtlayacağız. Lütfen bu soruların yanıtlarına yönelik hazırlıklarınızı dersten önce tamamlamış olun: 

BBY Yayınlar Veri Tabanı'nda "içerik analizi" yöntemi kullanılarak hazırlanan Türkçe akademik çalışmaları aradığınızı düşünün.

• Sistem yöneticisinden yayınlar veri tabanında belirtilen bilgi ihtiyacını karşılayan toplam 15 adet akademik çalışma olduğu bilgisini aldığınızı varsayın. En doğru taramayı yaptığınızda bunlardan kaç tanesine ulaşabiliyorsunuz?
• Sonuç listenizin etkinlik değerlendirmesini yapacak olsanız anma (recall), duyarlık (precision) ve posa (false alarm) değerlerine ait oranlar ne olur?
• Bulduğunuz değerleri;
• İçerik analizi yöntemi kullanılmış olan herhangi bir şey okumak isteyen bir kullanıcı olarak tarama yaptığınızı düşünerek yorumlayın.
• H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmış tüm akademik çalışmalara ulaşmak istediğinizi düşünerek yorumlayın.

30 Nisan: Etkinlik değerlendirmesi

Bu haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada. 

Bilgi erişim sistemlerinde etkinlik (performans) değerlendirmesi ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için şu kaynakları incelemenizi öneririm:

• Tonta, Y., Bitirim, Y. ve Sever, H. (2002). Türkçe Arama Motorlarında Performans Değerlendirme (s. 23-28).
• Soydal, İ. (2000). Web Arama Motorlarında Performans Değerlendirmesi. 
• Manning, C.D., Raghavan, P. and Schütze, H. (2009). Introduction to Information Retrieval (s. 151-176).

16 Nisan: Bilgi erişim modelleri II (Olasılık modeli)

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz. Lütfen derse gelmeden önce, derste anlatılacaklara yönelik hazırlık yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 

2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

9 Nisan: Bilgi erişim modelleri I (Boole & Vektör uzayı modelleri)

9 Nisan'daki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada.

Dersi anlayabilmek için lütfen dersten önce slaytlarda önerilen hazırlıkları yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

2 Nisan: Belge işleme (document processing) + Ödev: "Kelime bulutu"

2 Nisan'da yapacağımız dersi takip edebilmek ve ders sonunda gerçekleştireceğimiz uygulamayı anlayarak yapabilmek için lütfen aşağıda not ettiğim hazırlıkları yapın:

1) Ders slaytlarını (anlayarak) inceleyin. Slaytlara şuradan erişebilirsiniz.

2) Belge işleme (document processing) işleminin hem bilgi sistemlerinde hem de veri biliminde ne açılardan önemli olduğunu araştırın.

3) BBY BYE'de dersin 2 Nisan haftasında tanımlı olan "Kelime Bulutu" ödevini yapın. Ödevin teslim tarihi: 1 Nisan 2026 Çarşamba 13.00

Uygulama 4 - Çözüm: TR Dizin'de arama

Uygulama soruları:

TR Dizin (https://trdizin.gov.tr) ile ilgili olarak şu soruları yanıtlayın:

1. TR Dizin nedir? TR Dizin ve DergiPark arasında ne fark vardır?
2. TR Dizin içinde "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli kaç makaleye erişebiliyoruz?
3. Bu makalelere ulaşmak için ne şekilde arama yaptınız? İlgili yayınları ararken takip ettiğiniz yolları lütfen not edin.
4. Eğer TR Dizin aracılığı ile "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli tek bir makaleye ulaşabiliyorsak bu konuda tek bir yayın yapılmıştır diye düşünebilir miyiz?

2-4. maddelerdeki soruların yanıtlarına şu bağlantıdan erişebilirsiniz.

Uygulama 4 - TR Dizin'de arama

26 Mart haftasındaki dersin uygulama soruları aşağıda. Lütfen derse gelmeden önce uygulamayı kendiniz yapmaya çalışın. 

Uygulamayı yapmadan önce "5. hafta: Dizinleme" ders notlarını dikkatle incelemenizde yarar var.

------

TR Dizin (https://trdizin.gov.tr) ile ilgili olarak şu soruları yanıtlayın:

1. TR Dizin nedir? TR Dizin ve DergiPark arasında ne fark vardır?
2. TR Dizin aracılığıyla "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli kaç makaleye erişebiliyoruz?
3. Bu makalelere ulaşmak için ne şekilde arama yaptınız? İlgili yayınları ararken takip ettiğiniz yolları lütfen not edin.
4. Eğer TR Dizin aracılığı ile "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli tek bir makaleye ulaşabiliyorsak bu konuda tek bir yayın yapılmıştır diye düşünebilir miyiz?

26 Mart: Dizinleme

26 Mart'ta yapacağımız dersi takip edebilmek ve ders sonunda gerçekleştireceğimiz uygulamayı anlayarak yapabilmek için lütfen aşağıda not ettiğim hazırlıkları yapın:

1) "TR Dizin ne işe yarar" sorusunun yanıtına yardımcı olması açısından şu deneyi yapın:

• H.Ü. Kütüphanelerinin abone olduğu elektronik kaynaklardan “kütüphaneler ve telif hakları” (libraries and copyright) konusunda tam metin bir makale bulun. 
• Türkçe ve İngilizce makalelere ulaşmak arasında erişim zorluğu açısından nasıl bir fark var? 
• Bu konuda Türkçe bir makale arasanız hangi kaynağa başvurmalısınız?

2) TR Dizin ve DergiPark arasında ne gibi bir fark olduğunu açıklayın.

3) Şu yazıları okuyun:

• Alakuş, M., 2007, Bilgi Yönetiminde Dizinler ve Dizinleme, Inet-tr 2007
• Taner, S., 2006, Bilgi Tanımlama ve Bilgi Erişim Aracı Olarak THESAURUS

4) Ders slaytlarını (anlayarak) inceleyin. Slaytlara şuradan erişebilirsiniz.

(Not: 1- Slaytların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumu dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir.
2- Slaytları cihazınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları cihazınıza indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldıracaktır.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında).

Uygulama 3 - Çözüm: Sorgu formülasyonu / arama stratejisi oluşturma

12 Mart haftasına ait uygulama sorularının yanıtlarına şuradan erişebilirsiniz. 

Uygulama 3 - Sorgu formülasyonu / arama stratejisi oluşturma

12 Mart'taki dersin sonunda aşağıdaki soruları yanıtlayacağız. 

Soru 1. 

Yaşar Tonta'nın kaç atıfı var?
    1a. Bu soruyu hangi kaynak/ları kullanarak yanıtlayabiliriz?
    1b. Nasıl bir arama stratejisi izleyebiliriz? Sonuçta kaç atıf çıkıyor (farklı kaynakları kullandıysanız her  bir kaynak için ayrı ayrı rakam vermeniz gerekiyor).
    1c. Yayın ve atıf sayıları için bulduğunuz rakamların hatalı olma ihtimali olabilir mi? Neden?
    1d. Atıflarını aradığınız yazarın adı Ayhan Yılmaz olsaydı doğru atıf sayısına nasıl ulaşacaktınız?

Soru 2.
Yaşar Tonta'nın Web of Science kapsamında dizinlenmiş kaç yayını var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 3.
Yaşar Tonta'nın Scopus kapsamında dizinlenmiş kaç yayını var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 4.
Bu iki veri tabanında yaptığınız arama sonucunda yazarın aldığı atıflara yönelik farklı rakamlarla karşılaştıysanız bu fark ne anlama geliyor olabilir?

Soru 5.
Hem başlığında hem de anahtar sözcüklerinde "magnetic resonance" ifadesi geçen, 2010-2014 arasında yayımlanmış WoS kapsamında dizinlenen kaç çalışma var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 6.
İsminde "Disease" geçen herhangi bir dergide 2013 yılında yayımlanmış, böbrek konulu olup WoS kapsamında dizinlenen kaç makale var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

12 Mart: Kullanıcı arayüzü ve Boole sorguları oluşturma

12 Mart'ta yapacağımız derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada.

Özellikle ekran görüntülerinde verilen yönlendirmeleri takip edip alıştırmaları kendiniz de farklı veri tabanlarında yapmayı deneyin. Hangi veri tabanında hangi işlecin desteklendiği ya da hangi arama özelliklerinin olduğunu veri tabanlarının "help" ya da "search tips" benzeri kısımlarından öğrenebilirsiniz. Bu amaçla derse gelmeden önce şu çalışmayı yapmanızı öneririm:

H.Ü. Kütüphanelerinin abone olduğu; 

• EbscoHost 
• Web of Science
• Scopus
• ScienceDirect

adlı veri tabanlarının arama özelliklerini inceleyin. Buna göre şu soruların yanıtlarını vermeye çalışın:

• Veri tabanlarının arama özelliklerinde ne gibi farklılıklar var? 
• «Wildcard», «truncation», «joker», «nesting», «phrase» vb. arama özellikleri var mı, varsa ne işe yarıyor?
• Bunlar için kullanılan operatörler veri tabanları arasında değişiklik gösteriyor mu? (Örn.” wildcard search” ya da “proximity operators” veri tabanları tarafından destekleniyor mu? Bunlar kullanılarak arama yapılabiliyor mu, yanıt evetse hangilerinde, nasıl?) 
• AND, OR, AND NOT işleçleri farklı veri tabanlarında nasıl sonuçlar veriyor?
• Bunun için Web of Science'ın "basic search" ve "advanced search" arayüzlerinde denemeler yapabilirsiniz.

Slaytlardaki örnekleri ve arama özelliklerini/işleçlerini lütfen dikkatlice inceleyin. Derste özellikle ekran görüntülerinin olduğu, işleçleri anlatan slaytlar ve örnekler üzerinde ayrıntılı şekilde tek tek durmayacağız, yukarıda yaptığınız hazırlık sonrasında anlamadığınız kısımlar varsa onlara odaklanacağız.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Slaytları indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırabilir.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

Uygulama 2 - Çözüm: E-ticaret sitesi mimarisi

5 Mart haftasındaki uygulamanın yanıtları için şu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.

Uygulama 2: E-ticaret sitesi mimarisi

5 Mart haftasındaki uygulamada yapmanız gerekenler şöyle:

"Craft & Design" adında bir e-ticaret platformu geliştirdiğinizi düşünün. Bu platform, el yapımı takılar için bir pazar yeri olma özelliği taşıyor ve ileride daha da büyüme potansiyeli var. Amacınız, kullanıcıların aradıkları ürünleri kolayca bulmasını sağlamak ve platform için, daha farklı çeşitte tasarımcıyı bünyesine katmasını mümkün kılacak şekilde, ölçeklenebilir bir kategori yapısı oluşturmak. Sistem tasarımcıları olarak, el yapımı takıların mevcut ve gelecekteki ürün yelpazesini kapsayacak mantıklı ve kullanıcı dostu bir sınıflandırma yapısı ortaya koymalısınız.

Uygulama ile ilgili ayrıntılar ve yanıtlamanız beklenen sorular için şurayı inceleyin.

5 Mart: Arama (search) süreci

Derste üzerinde duracağımız konu başlıklarını özetleyen slaytlara ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz.

Gelecek haftaki dersin ikinci yarısında bir uygulama yapacağız. Buna hazırlık için lütfen aşağıdaki soruları yanıtlayın:

• Arama sürecinin temel aşamaları nedir? Bu aşamalardan bilinçli ya da sezgisel şekilde geçilmesinin önemi nedir?
• "Search" ve "browse" kavramları arasında ne gibi farklar vardır? Ne tür bilgi ihtiyacı olduğunda hangi tür bilgi erişim yöntemi tercih edilebilir?
• "Konusal analiz (subject analysis)" ve "durumsal analiz (situational analysis)" tekniklerine arama sürecinin hangi aşamalarında başvurulabiliyor? 
• Nesnel ve öznel ilgililik nedir, bunlara nasıl karar verilebilir?

4 Mart teslim tarihli ödevinizi de lütfen unutmayın. Bkz. BBY BYE BBY156 dersi 5 Mart haftası.

Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için dosyayı kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Slaytları (örn. bilgisayarınıza) indirmeden (drive üzerinden) açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında.

Uygulama 1 - Çözüm: Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası

Uygulama sorularının yanıtlarına geçmeden önece, aşina olmadığınız (özellikle basılı) bilgi kaynakları için yapmanız gerekenleri aşağıda özetlemeye çalışacağım:Öncelikle, kaynağın düzeninin nasıl olduğunun ve hangi olanakları sunduğunun anlaşılması gerekiyor. Bunun için bu tip kaynaklarda ilk bakılacak yerler önsöz, sunuş, içindekiler vb. kısımlar.

Kaynağı incelediğimizde, kaynağın düzeninin şu şekilde olduğunu anlıyoruz:

• Kaynakta dizinlenen makalelerin hangi konu başlıklarına göre hangi sayfalar arasında gösterildiği bilgisinin yer aldığı bir çeşit "içindekiler" sayfası var.
• Bu kısımda konu başlıkları "Dewey Onlu Sınıflama Sistemi"nden alınmış: 000 Genel Konular, 100 Felsefe ve Psikoloji, 500 Doğa Bilimleri ve Matematik vb.
• Konu başlıklarına göre düzenlenmiş makale künyelerinin yer aldığı bibliyografik içerik var.
• Sayfa 1'den Sayfa 141'e kadar olan ve makalelerin konu başlıklarına göre sıralandığı kısım.
• "Taranan yayınlar" dizini var.
• "Yazar adları" dizini var.
• "Makale adları" dizini var.

Bu düzene sahip bir kaynağa bakarak şunları söyleyebiliriz:

Bilgi ihtiyacı olan kişi, bu kaynağı kullanırken;

1. Konu başlığından arama yapabilir: Örn. "Belirli bir zamanda (örn. Mayıs 2010'da) Türkiye'de Felsefe ve Psikoloji konusunda hangi yayınlar yapılmış?"
    Çözüm: İlgili konu başlığı altında listelenen yayınların başlıkları tek tek kontrol edilir.
2. “Belirli bir yazar belirli bir tarihte/tarih aralığında yayın yapmış mı, yapmışsa bunların başlığı ne, yayınlar hangi dergilerde yayımlanmış?" şeklinde bir arama yapabilir.
    Çözüm: Yazarın adı "Yazar adları dizini"nden aratılır.
3. “Belirli bir makale hangi dergide yayımlanmış? O makaleye benzer konuda başka hangi makaleler var?” sorularının yanıtlarını arayabilir.
     Çözüm: Makale başlığı "Makale adları dizini"nden aratılır. Hangi konu başlığı altında listelenmişse o konu başlığı altındaki diğer yayınların bibliyografik künyelerine de göz atılarak benzer konulardaki yayınlara ulaşılabilir.
4. Bir makale hangi konu başlıkları altında yer alıyor?
    Çözüm: Belirli bir makale birden fazla konu başlığına giriyorsa (örneğin disiplinlerarası çalışmalar vb.) makalenin bibliyografik künyesi altında dahil olduğu tüm konu başlıklarına ait kodlar yer alır, aynı künye ilgili tüm konu başlıkları altında listelenir. Böylece bir makalenin birden fazla konu başlığına dahil olup olmadığı hakkında fikir edinilebilir. Örneğin, Fatih Birinci ve Gülay Dirik tarafından kaleme alınan "Depresif Realizm: Mutluluk ya da Nesnellik" başlıklı makale (bkz. s.4) hem Psikoloji (150) hem de Tıp (610) konu başlıklarına dahilmiş.

Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası kullanılırken şunlara dikkat etmelisiniz:

• Eğer belirli bir konu hakkında makale bulmak istiyorsak aradığımız konunun, 000 ile 900 arasında (Dewey Onlu Sınıflama Sistemi'ne göre sınıflanmış) konu başlıkları altından hangisine daha uygun olduğuna karar vermemiz gerek (bkz. s. VII-VIII). İlgili konu başlığını belirledikten sonra konu başlığının karşısındaki sayfa numarasına giderek o başlık altındaki makalelere göz atabiliriz. Bu kaynak, basılı bir bibliyografya olduğundan makalenin içeriği ile ilgili fikir alabileceğimiz tek yer makalenin künyesi (gördüğünüz gibi kaynakta makale özetleri bile yok). Burada, bir makalenin birden fazla ana konu başlığı altında dizinlenmiş olabileceğine de dikkat etmelisiniz. Örneğin "kişilik ve dil eğitimi" ile ilgili bir makale aranıyorsa, böyle bir makale "Psikoloji", "Eğitim" ve/veya "Dil Bilim" başlıkları altında yer alabilir. Yine aynı kısım, elinizde olan bir makale ile ilgili olabilecek başka hangi makaleler var sorusunun yanıtını almak için de kullanılabilir (benzer makaleler aynı konu başlıkları altında listelendiği için).
• Türkiye Makaleler Bibliyografyası, Türkiye'de belirli bir dönemde ulaşılabilir durumda olan tüm dergileri dizinlemiyor olabilir. Özellikle takip ettiğiniz bir dergiye ait makalelerin basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası'nda dizinlenip dizinlenmediğini öğrenmek için "Taranan yayınlar dizini"ni kontrol etmeniz gerekir. Kaynağın bu kısmını kullanabilmeniz için aradığınız belirli bir dergi adı olmalıdır.
• Eğer belirli bir yazarı takip ediyorsanız ya da alanda uzman olan bir yazarın son yayınlarının neler olduğunu öğrenmek istiyorsanız, kaynağın "Yazar adları dizini"ne bakmanız gerekir. Yine, kaynağın bu kısmını kullanabilmeniz için makalelerini aradığınız belirli bir yazar adı olması gerekir.
• "Makale adları dizini", başlığını bildiğiniz bir makalenin tam künyesine (yazarı kim, makale hangi dergide, hangi yıl yayımlanmış vb.) ulaşmak istediğinizde kullanılabilir. Bu bibliyografyanın basılı versiyonunun kullanıldığı dönemde, örneğin kaynakça hazırlarken ya da bibliyografik doğrulama amacıyla bu kısma başvurulabiliyordu. 

Bu uygulamanın ardından şu soruları yanıtlamaya çalışın:

- Bu kaynağın elektronik versiyonunu (TR Dizin) geçen dönemki Bilgi Kaynakları dersinde incelemiş olabilirsiniz. Aynı uygulama sorularını bir de oradan arayın. Anlamadığınız, takıldığınız, bir bilgi erişim sistemi olarak işleyişini çözemediğiniz yerler varsa not edin. Bunları, gelecek hafta yapacağımız derste bana sorabilirsiniz.

- Bu yaptığımız uygulamada yer alan soruların yanıtlarına H.Ü. Kütüphanesi aracılığı ile bugün erişmek istesek;

a) Nasıl bir yol izlemeniz gerekir?

b) TR Dizin kullanırken elde ettiğinizden daha farklı bir kaynağa ulaşabiliyor musunuz?

c) Farklı bir kaynağa ulaştıysanız H.Ü. Kütüphanesindeki hangi araç/araları kullanarak bunu başardınız?

d) Hem H.Ü. Kütüphanesi hem de TR Dizin kullanarak uygulama sorularını yanıtlamaya çalışırken yaşadığınız tecrübeyi bilgi erişim sistemlerinin mimarisi açısından değerlendirmeye çalışsanız neler söyleyebilirsiniz, nasıl bir karşılaştırma yaparsınız?

- Uygulama sorularında yer alan konularla ilgili makale değil de kitap arasanız H.Ü. Kütüphanesinden nasıl yararlanırsınız?

a) Nasıl bir yol izlemeniz gerekir? Makale aramak ile kitap aramak arasında bir fark var mı?

b) H.Ü. Kütüphanesinde kitap aramak için kullanılabilecek hangi farklı bilgi erişim sistemleri var?

c) H.Ü. Kütüphanesini kullanarak uygulama sorularındaki konular ile ilgili kitap ararken yaşadığınız tecrübeyi bilgi erişim sistemlerinin mimarisi açısından değerlendirmeye çalışsanız neler söyleyebilirsiniz, nasıl bir karşılaştırma yaparsınız?

Uygulama 1 - Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası

26 Şubat'taki dersin sonunda sınıf içi bir uygulama gerçekleştireceğiz. Bunun için yapmanız gerekenlerle ilgili detayları aşağıda bulabilirsiniz. Yapısal bir metin hazırlamanız ve teslim etmeniz gerekmiyor, fakat bu uygulamayı yapmanız, derste konuşacaklarımızı anlamanız açısından önemli. Lütfen derse gelmeden önce aşağıdaki soruların yanıtlarını vermeye çalışın, süreçlerinizi bir yere not edin ve dersin bu kısmına soru ya da yanıtlarınızla katkıda bulunun.

------------

Şu linki açıp Türkiye Makaleler Bibliyografyasının 2010 Mayıs sayısını cihazınıza indirin.

Öncelikle, lütfen lütfen kaynağı dikkatlice inceleyerek şu sorulara yanıt verin: 

• Nasıl bir kaynakla karşı karşıyasınız? Bu kaynak ne işe yarıyor olabilir?
• Kaynağın kapsamı ne? 
• Hangi kısımlardan oluşuyor? 
• Bu soruların yanıtlarını nereden ve/veya nasıl elde ettiniz? 

Daha sonra lütfen aşağıdaki sorulara yanıt verin:

[ÖNEMLİ NOT: Bu görevleri yerine getirirken soruların yanıtı olarak ne bulduğunuzdan çok yanıtları nasıl bulduğunuz önemli. Elinizdeki PDF dosyasına lütfen basılı bir kaynak muamelesi yapın (örneğin ctrl+f kullanMAyın) ve lütfen göz gezdirmek/bakmak/vs. yerine "profesyonel" bir yaklaşımla bilgiye ulaşmaya çalışın. Kaynağın sistematik düzeni olduğunu, farklı bölümlerden oluştuğunu ve her bölümün farklı bir amaca hizmet ettiğini çok iyi kavramalısınız. Bilgiyi de bu farklı bölümleri kullanarak bulmalısınız.]

1- Sami Gökpınar'ın kaç makalesi var, bu makaleler nerelerde yayımlanmış? Bu bilgiye nasıl ulaştınız?
2- "Alevlenme ve Tedavisi" başlıklı makale hangi konu başlığına giriyor? Bu bilgiye nasıl ulaştınız?
3- Bilig dergisi bu bibliyografyada dizinleniyor mu?
4- "İngiliz Edebiyatında Ahlak" konulu bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
5- Kişilik ve dil eğitimi ilişkisi üzerine bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
6- Yeşilçam ile ilgili bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
7- Kaynağı elinizdeki örnekten yola çıkarak eleştirin. Hangi yönleri aksıyor, sebepleri neler olabilir?

8- Sizce bu uygulamayı neden yaptık?  

26 Şubat: "Kavramlar"

26 Şubat'ta yapacağımız derste "bilgi erişim"in neden akademik bir araştırma konusu olduğunu ve bu sorunun bugüne gelene kadarki gelişimini inceleyeceğiz. Derse lütfen şu soruların yanıtlarını vermeyi hedefleyerek hazırlanın:

1. Zaman içerisinde "bilgi"nin anlam, ortam ve işlevlerinde nasıl bir değişim söz konusu olduğunu açıklayınız.
2. Söz konusu değişim toplumsal açıdan nasıl değerlendirilebilir?
3. Söz konusu değişim ekonomik açıdan nasıl değerlendirilebilir?
4. Bilgi patlaması nedir? "Bilgi erişim"in bir araştırma konusu, bir sorun olmasına nasıl etki etmiştir?
5. Bilgi patlamasının kullanıcı üzerindeki etkisi nedir? Bilgi kullanımı açısından bakıldığında karşılaşılan problemlerin aşılmasında bilgi erişim araştırmalarının ne gibi katkıları olmuştur/olmaktadır?
6. Dilbilim, bilgi erişim, sınıflama kuramı, dizinleme arasındaki bağlantıyı örneklerle açıklayınız.
7. Sınıflama sistemleri ve bilgi erişim arasında ne tür bir bağlantı var? Bir sınıflama sistemi örneği verebilir misiniz?
8. Thesaurus nedir? Bilgi erişim sistemlerinde ne amaçla kullanılabilir?
9. Makina ve insan odaklı bilgi erişim sorunu ile ne kastedildiğini örneklerle açıklayınız.
10. Bilgi erişimin neden bir sorun, dolayısıyla neden akademik bir araştırma konusu olduğunu açıklayınız.
11. Bilgi erişim sürecini açıklayınız.

İlgili slaytlara ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz. 

(Not: Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için bilgisayarınıza kaydetmeniz gerekebilir.)

2025-2026: BBY 156 Bilgi Erişim - Ders gereklilikleri

2025-2026 Bahar Döneminde yürüteceğimiz BBY 156 Bilgi Erişim dersinin künyesi ve kaynakları ile ilgili bilgiler ve dönem boyunca üzerinde duracağımız bilgi erişim sorunuyla ilgili başlıkların olduğu sunuma şuradan erişebilirsiniz. 

Perşembe günleri 13.40'da yapacağımız dersle ilgili duyuru ve detayları lütfen bu blogda her hafta yapılacak güncellemelerden ve BBY 156 Bilgi Erişim dersi için kullanacağımız Google Chat sınıf grubuna katılarak takip edin. 

Dersi yüklenen herkesin mutlaka dersin Google Chat grubuna da katılması gerekiyor. Lütfen dersi yüklenir yüklenmez gruba dahil olmak için şunları yapın:

• Google Chat uygulamasını telefonunuza yükleyin (mobil uygulama daha pratik fakat isterseniz web üzerinden de kullanabilirsiniz).
• soydal@gmail adresime Google Chat üzerinden direkt mesaj yazarak BBY 156 Bilgi Erişim dersi sınıf grubuna katılmak istediğinizi belirtin (ders adını mutlaka belirtin ve doğru adrese Google Chat üzerinden direkt mesaj gönderdiğinizden emin olun).
• Sizi gruba dahil ettiysem uygulamanın "Alanlar" sekmesinde sınıf grubunu görebilirsiniz.
• Eğer 48 saat içinde sınıf grubunu görüntüleyemezseniz "soydal@gmail.com" adresime lütfen e-posta ile durumu bildirin.

Bu dönemki ders takvimi aşağıdaki şekilde:

Başarılar dilerim.