21 Mayıs: Öneri sistemleri (recommender systems)

21 Mayıs dersinin içeriğine şuradan erişebilirsiniz.

Slayt içerikleri yoğun olduğu için derse gelmeden önce slaytlar içinde yapılan yönlendirmeleri dikkatlice incelemeniz (izlemeniz/okumanız) gerekiyor.

Linkteki ilk 60 slayt derste üzerinde duracağımız özet. (Final sınavda sorumlu olacağınız kısımda bu ilk 60 slayt.) Bu slaytların daha ayrıntılı versiyonunu incdelemek isterseniz 61-181. slaytlar arasındaki içeriğe de bakabilirsiniz. 

(Önemli Not: Ders 17.30'a kadar sürebilir.)

14 Mayıs: İnternette bilgi erişim

14 Mayıs'taki dersin slaytları, gerekli okuma, inceleme ve izleme bağlantıları ile birlikte şurada. Bu hafta, içerikle ilgili takip etmeniz ve incelemeniz gereken link sayısı biraz fazla, lütfen derse hazırlanırken onları atlamayın.

Derse gelmeden önce özellikle şu içerikleri, videoları, rehberleri dikkatle izlemenizi / incelemenizi / okumanızı öneririm:

A Google documentary | Trillions of questions, no easy answers

Google Ranking Algorithm Research Introduces TW-BERT

Metin Madenciliği ve Uygulamaları (Gönenç Ercan) 

Kullanıcı merkezli bilgi erişim (Akademiden notlar, 13.05.2023) 

Google - Personal intelligence

Google arama algoritmaları nasıl çalışır

Google - Faydalı özellikler

Uygulama 5 - Çözüm: Sistem performansı

BBY Yayınlar Veri Tabanı'nda "içerik analizi" yöntemi kullanılarak hazırlanan Türkçe akademik çalışmaları aradığınızı düşünün.

a. Sistem yöneticisinden yayınlar veri tabanında belirtilen bilgi ihtiyacını karşılayan toplam 15 tane akademik çalışma olduğu bilgisini aldığınızı varsayın. En doğru taramayı yaptığınızda bunlardan kaç tanesine ulaşabiliyorsunuz?

• Sorgu sonucunda 6 yayın karşımıza geliyor. Erişim çıktısını incelediğimizde yayınların tamamının aradığımız konu ile "ilgili" olduğunu görüyoruz. Yani; erişim çıktısındaki toplam belge sayısı: 6, erişim çıktısındaki toplam "ilgili" belge sayısı: 6. (Tırnak kullanmadan arama yaparsak 88 yayın çıkıyor ve bunların yine 6 tanesi "içerik analizi" yöntemi kullanılarak yapılmış çalışmalar. Bu nedenle, bu örnekte tırnak kullanılarak yapılan aramayı dikkate alıyoruz.)

b. Sonuç listenizin etkinlik değerlendirmesini yapacak olsanız anma (recall), duyarlık (precision) ve posa (false alarm) değerlerine ait oranlar ne olur?

• Anma (Recall)= Sistem tarafından erişilen ilgili belgeler / Derlemdeki toplam ilgili belgeler
• Bu durumda anma değeri: 6 / 15 = 0,4 (Sistem, derlemdeki tüm ilgili belgelere %40 oranında erişebilmiş)
• Duyarlık (Precision)= Sistem tarafından erişilen ilgili belgeler / Sistem tarafından erişilen ilgili veya ilgisiz tüm belgeler
• Bu durumda duyarlık değeri: 6 / 6 = 1 (Sistem, erişim çıktısının tamamının ilgili belgelerden oluşması nedeniyle duyarlık açısından mükemmel bir performans sergilemiş: Duyarlık= %100)
• Posa (False alarm): Sistem tarafından erişilen fakat ilgisiz olan belgeler / Derlemde yer alan toplam ilgisiz belge sayısı
• Bu hesaplamayı yapmak için, soruda bize verilmeyen "derlemdeki tüm ilgisiz belgelerin sayısı"nı bulmamız gerekiyor. Sistem yöneticisinden, veri tabanında toplamda 934 belge olduğu bilgisini elde ettiğinizi varsayın (bazı bilgi erişim sistemlerinde sisteme boş bir sorgu gönderdiğinizde derlemdeki toplam materyal sayısını verebilir, ancak BBY Yayınlar Veri Tabanı bunu yapmıyor). Soruda bize verilen; "'içerik analizi kavramı hakkında derlemdeki toplam ilgili belge sayısı=15" bilgisini de kullanarak, derlemde aradığımız konu ile ilgiSİZ olan belge sayısının 919 olduğunu söyleyebiliriz.
• Öte yandan, posa formülünde pay kısmına yazacağımız sayı, yaptığımız aramaya ait erişim çıktısını düşünürsek 0, çünkü eriştiğimiz tüm belgeler aradığımız konu ile "ilgili". Bu durumda posa değeri zaten 0 oluyor. Yani, bu bilgi erişim sistemi, bu sorgu örneğinde, ilgisiz belgeleri erişim çıktısına karıştırmamak konusunda çok başarılı.

c.

i) Bulduğunuz değerleri, içerik analizi yöntemi kullanılmış olan herhangi bir şey okumak isteyen bir kullanıcı olarak tarama yaptığınızı düşünerek yorumlayın.

ii) Bulduğunuz değerleri, H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmış tüm akademik çalışmalara ulaşmak istediğinizi düşünerek yorumlayın.

• Yukarıdaki bilgiler ışığında bu soruların yanıtlarını size bırakıyorum : )

Uygulama 5 - Sistem performansı

30 Nisan'daki dersin ardından aşağıdaki uygulama sorularını yanıtlayacağız. Lütfen bu soruların yanıtlarına yönelik hazırlıklarınızı dersten önce tamamlamış olun: 

BBY Yayınlar Veri Tabanı'nda "içerik analizi" yöntemi kullanılarak hazırlanan Türkçe akademik çalışmaları aradığınızı düşünün.

• Sistem yöneticisinden yayınlar veri tabanında belirtilen bilgi ihtiyacını karşılayan toplam 15 adet akademik çalışma olduğu bilgisini aldığınızı varsayın. En doğru taramayı yaptığınızda bunlardan kaç tanesine ulaşabiliyorsunuz?
• Sonuç listenizin etkinlik değerlendirmesini yapacak olsanız anma (recall), duyarlık (precision) ve posa (false alarm) değerlerine ait oranlar ne olur?
• Bulduğunuz değerleri;
• İçerik analizi yöntemi kullanılmış olan herhangi bir şey okumak isteyen bir kullanıcı olarak tarama yaptığınızı düşünerek yorumlayın.
• H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmış tüm akademik çalışmalara ulaşmak istediğinizi düşünerek yorumlayın.

30 Nisan: Etkinlik değerlendirmesi

Bu haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada. 

Bilgi erişim sistemlerinde etkinlik (performans) değerlendirmesi ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için şu kaynakları incelemenizi öneririm:

• Tonta, Y., Bitirim, Y. ve Sever, H. (2002). Türkçe Arama Motorlarında Performans Değerlendirme (s. 23-28).
• Soydal, İ. (2000). Web Arama Motorlarında Performans Değerlendirmesi. 
• Manning, C.D., Raghavan, P. and Schütze, H. (2009). Introduction to Information Retrieval (s. 151-176).

16 Nisan: Bilgi erişim modelleri II (Olasılık modeli)

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz. Lütfen derse gelmeden önce, derste anlatılacaklara yönelik hazırlık yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 

2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

9 Nisan: Bilgi erişim modelleri I (Boole & Vektör uzayı modelleri)

9 Nisan'daki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada.

Dersi anlayabilmek için lütfen dersten önce slaytlarda önerilen hazırlıkları yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında).