11- Web arama motorları - Internet'te bilgi erişim

Gelecek haftaki dersin slaytları (gerekli okuma, inceleme ve izlemelere ait bağlantıları içeriyor) şurada.

Final sorusu

Daha önce BBY 154 Bilgi Hizmetleri dersi için bildirdiğim ödev, sizin de onayınızla BBY 156 Bilgi Erişim dersine kaydırıldı.

Koşullar, yukarıdaki bağlantıda belirttiğim koşullarla aynı. Ödev için belirttiğim son tarih 24 Mayıs Cuma idi, ama gerekiyorsa bu hafta sonunu da kullanabilirsiniz.

10- Etkinlik değerlendirmesi

Bu haftaki dersin slaytları ve okuma listesi şurada.

9- Bilgi erişim kuralları II

Bu hafta işleyeceğimiz derse ait slaytlar ve okuma listesi şurada.

8- Bilgi erişim kuralları -I-

Bu haftaki derse ait slaytlar ve okuma listesi şurada.

Derse gelmeden önce bu makaleyi mutlaka okumuş ve slaytları incelemiş olmanız dersi rahat takip edebilmeniz açısından önemli.

Slaytları dikkatlice inceleyip ilgili okuma ve araştırmaları yaptıktan sonra "ters dizin" kütüğü oluşturmanın mantığını anlamak ve tf*idf hesaplamaları yapmak için aşağıdaki derlem için (slaytlardaki örnekleri takip ederek) dizin terimlerini çıkarın.

Dizinleyeceğiniz derlemin 6 belgeden (D1,.., D6) oluştuğunu ve içeriklerinin aşağıdaki şekilde olduğunu varsayın:

D1: Küçük alanda domates yetiştirme teknikleri" bloğu yeri sınırlı olanlar için kullanışlı bir blog. Domatesten verim almak için bu blogdaki dikim ve bakım tekniklerinin dikkatle uygulanması gerekiyor.
D2: Domates yetiştirme teknikleri domatesin türüne göre farklılık göstermektedir. Salkım domatesler saksı gibi küçük alanlarda bile çok az sulama ile yetiştirilirken salçalık büyük domatesler derin ve geniş toprağa ihtiyaç duyuyor.
D3: Saksıda salkım domates yetiştirdim, bütün yaz çok az su ile inanılmaz verim aldım.
D4: Salçalık domates mart ayında zam şampiyonu oldu, fiyatı %30 arttı. Domates yetiştiricileri durumdan memnun.
D5: Pazarda satılan sözde organik domateste yüksek oranda zirai ilaç tespit edildi. Uzmanlar sebzelerin mevsiminde tüketilmesinde fayda olduğunu söyledi.
D6: Yunanistan'da halk başbakanı domates atarak protesto etti.

Ters dizin kütüğünü oluşturduktan sonra, seçtiğiniz terimlerin tf.idf değerlerini hesaplayın ve aşağıdaki soruları yanıtlamaya çalışın:

• Hangi terimler derlem için daha değerli? Neden?
• Bu derlemde ağır basan (derlemin görece daha "ilgili" olduğunu söyleyebileceğimiz) terimler neler? Neden?

Bu örnekle ilgili ters dizin kütüğünü oluşturduktan sonra yaptığınız işlemlerin doğru olup olmadığını şu dosyaya bakarak kontrol edebilirsiniz.

7. Boole mantığı ile arama yapma

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada.

Özellikle ekran görüntülerinde verilen yönlendirmeleri takip edip alıştırmaları kendiniz de farklı veri tabanlarında yapmayı deneyin. Hangi veri tabanında hangi işlecin desteklendiği ya da hangi arama özelliklerinin olduğunu veri tabanlarının "help" ya da "search tips" benzeri kısımlarından öğrenebilirsiniz.

Slaytlardaki örnekleri ve arama özelliklerini/işleçlerini lütfen dikkatlice inceleyin, derste hepsinin üzerinde ayrıntılı şekilde tek tek durmak yerine anlamadığınız kısımlar varsa onlara odaklanacağız.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için bilgisayarınıza kaydetmeniz gerekiyor. Bu şekilde [varsa] Türkçe karakter sorununu da aşabilirsiniz.
2- Slaytları bilgisayarınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları bilgisayara indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

4 Nisan: Derse hazırlık

Bu haftaki derse gelmeden önce lütfen bir önceki gönderide yer alan slaytları ve ilgili kaynakları dikkatlice gözden geçirin. Daha sonra aşağıdaki senaryoda anlatılan bilgi ihtiyacına uygun bir "kelime bulutu" hazırlayın:

Üniversitenin kariyer planlama merkezi son zamanlarda "içerik yönetimi" ile ilgili iş ilanlarında hangi nitelikte personel talep edildiğini merak ediyor. Bu bilgiye ihtiyaç duyan merkez çalışanları için bir kelime bulutu hazırlamanız gerekiyor. Kapsam şöyle:

yenibiris.com platformunda "bilgi teknolojileri", "medya", "pazarlama" kategorilerinde ilana çıkılmış olan ve iş ilanının içinde "içerik" ifadesi geçen işleri listeleyin. Filtrelediğiniz bu listedeki tüm ilanlarda bulunan "Aranan Nitelikler" ile ilgili bir kelime bulutu hazırlayın ve aşağıdaki soruları yanıtlayın:

• Söz konusu iş için firmaların en fazla aradığı ilk beş nitelik hangisi? 
• Kelime bulutunu hazırlarken hangi "belge ön işleme" adımlarını yerine getirdiniz? Neden?
• Bu adımları yerine getirmeden önce ve getirdikten sonra kelime bulutunuzda ne gibi değişiklikler oldu? Ortaya çıkan bu farklılığın nedeni nedir?

Bu ödevi; belge ön işlemeden önce ve sonraki kelime bulutuna ait iki görselin bulunduğu ve yukarıdaki üç sorunun yanıtlarının en fazla 300 kelime ile özetlendiği bir çıktı olarak derste bana teslim etmeniz gerekiyor. 

Kelime bulutunu hazırlamak için wordart.com, worditout.com gibi kelime bulutu oluşturucu sitelerden yararlanabilirsiniz 

[İpucu: Bu sitelerin önemli bir kısmının İngilizce metinlere uygun olarak hazırlandığını, Türkçe dil desteğinin bulunmayabileceğini, makul ve anlaşılır bir kelime bulutu ortaya çıkarmak için kelime bulutu oluşturacağınız metnin ön işlemesini kendinizin yapması gerekeceğini unutmayın.]

ÖNEMLİ NOT: Bu ödevi, isteseniz, en fazla üçer kişilik gruplar halinde de hazırlayabilirsiniz. Teslim edeceğiniz çıktıların en başına ödevi hazırlayan/hazırlayanların adını yazmayı unutmayın.

5-6 Belge işleme süreci ve erişim modelleri

4 Nisan ve 11 Nisan haftalarında işleyeceğimiz derslere ait slaytlar, okuma listesi ile 18 Nisan haftası için tamamlamanızı istediğim ödevle ilgili bilgilerin olduğu sunuma şuradan erişebilirsiniz.

(Not: Slaytlar 11 Nisan 2019'da güncellendi.)

28 Mart: Derse hazırlık

Bu haftaki dersi takip edebilmek ve ders sonunda gerçekleştireceğimiz uygulamayı anlayarak yapabilmek için lütfen aşağıda not ettiğim hazırlıkları yapın:


1) "TR Dizin ne işe yarar" sorusunun yanıtına yardımcı olması açısından şu deneyi yapın:

• H.Ü. Kütüphanelerinin abone olduğu elektronik kaynaklardan “kütüphaneler ve telif hakları” (libraries and copyright) konusunda tam metin bir makale bulun. 
• Türkçe ve İngilizce makalelere ulaşmak arasında erişim zorluğu açısından nasıl bir fark var? 
• Bu konuda Türkçe bir makale arasanız nereye başvurmalısınız?

2) Şu yazıları okuyun:

• Alakuş, M., 2007, Bilgi Yönetiminde Dizinler ve Dizinleme, Inet-tr 2007
• Taner, S., 2006, Bilgi Tanımlama ve Bilgi Erişim Aracı Olarak THESAURUS

3) Ders slaytlarını (anlayarak) inceleyin. Slaytlara şuradan erişebilirsiniz.

4) Son slayttaki uygulamayı dersten önce yapmaya çalışın. Soruların yanıtlarını ve gerçekleştirdiğiniz adımları bir yere not edin (bana vermek için değil, üzerinde konuşacağımız zaman hatırlamanız için).

Not: Biçimsel açıdan metni tarif etmediğim ve "dersten önce bana teslim etmeniz gerekiyor" şeklinde bir ifade kullanmadığım sürece yaptığınız hazırlık çalışmalarını bana teslim edecek şekilde düzenlemenize gerek yok. Bundan sonraki haftalarda da lütfen bu notu dikkate alın (tekrar etmeyeceğim).

3- Bilgi erişim sistemleri

Bu haftanın slaytlarına ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz.


(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için bilgisayarınıza kaydetmeniz gerekiyor. Bu şekilde [varsa] Türkçe karakter sorununu da aşabilirsiniz.
2- Slaytları bilgisayarınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları bilgisayara indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında).

2- Kavramlar (bu haftaki derse hazırlık soruları)

Bu hafta "bilgi erişim"in neden akademik bir araştırma konusu olduğu ve bu sorunun bugüne gelene kadarki gelişimini inceleyeceğiz. Derse gelmeden önce şu soruların yanıtlarını verebiliyor olduğunuzdan emin olun:

1. Zaman içerisinde "bilgi"nin anlam, ortam ve işlevlerinde nasıl bir değişim söz konusu, açıklayınız.
2. Söz konusu değişim toplumsal açıdan nasıl değerlendirilebilir?
3. Söz konusu değişim ekonomik açıdan nasıl değerlendirilebilir?
4. Bilgi patlaması nedir? "Bilgi erişim"in bir araştırma konusu/sorunu, bir akademik disiplin olmasına nasıl etki etmiştir?
5. Bilgi patlamasının kullanıcı üzerindeki etkisi nedir? Bilgi kullanımı açısından bakıldığında karşılaşılan problemlerin aşılmasında bilgi erişim araştırmalarının ne gibi katkıları olmuştur/olmaktadır?
6. Bilgi erişim ile "sistem felsefesi", "bilim felsefesi" ve "dil felsefesi" arasında ne tür bir bağlantı kurulabilir?
7. Dilbilim, bilgi erişim, sınıflama kuramı, dizinleme arasındaki bağlantıyı örneklerle açıklayınız.
8. Sınıflama sistemleri ve bilgi erişim arasında ne tür bir bağlantı var? Bir sınıflama sistemi örneği verebilir misiniz?
9. Thesaurus nedir? Bilgi erişim sistemlerinde ne amaçla kullanılabilir?
10. Makina ve insan odaklı bilgi erişim sorunu ile ne kast edildiğini örneklerle açıklayınız.
11. Bilgi erişimin neden bir sorun, dolayısıyla neden akademik bir araştırma konusu olduğunu açıklayınız.
12. Bilgi erişim sürecini açıklayınız.

Bu haftanın slaytlarına ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz.


(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için bilgisayarınıza kaydetmeniz gerekiyor. Bu şekilde [varsa] Türkçe karakter sorununu da aşabilirsiniz.
2- Slaytları bilgisayarınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları bilgisayara indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında).

2018-2019 Bahar Dönemi - Giriş

2018-2019 Bahar Döneminde yürüteceğimiz BBY 156 Bilgi Erişim dersinin künyesi ve kaynakları ile ilgili bilgilere, dönem boyunca üzerinde duracağımız bilgi erişim sorunu ile ilgili başlıklara ve geçen yılın ders slaytları ile okuma listelerinin yer aldığı bağlantıya erişebileceğiniz sunum şurada.