11 Mayıs: Internet'te bilgi erişim

Bu haftaki dersin slaytları, gerekli okuma, inceleme ve izlemele bağlantıları ile birlikte şurada. Bu hafta, içerikle ilgili takip etmeniz ve incelemeniz gereken link sayısı biraz fazla, lütfen derse hazırlanırken onları atlamayın.

Dersin 2020 yılına ait kayıtlarını sizlerle Hangouts üzerinden paylaşacağım.

27 Nisan: Etkinlik değerlendirmesi

Bu haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada. 

2020 yılına ait ders kaydını sizinle Hangouts'tan paylaşacağım. 

Derste içeriğin üzerinden hızlıca geçip şu uygulama sorularının yanıtları üzerinde duracağız. Lütfen sorularla ilgili hazırlıklarınızı tamamlamış şekilde derste hazır bulunun (yanıtları kısa ve hızlı bir quiz şeklinde isteyebilirim ders sırasında).

Uygulama 5 - Sistem ve kullanıcı performansı

Gelecek haftaki dersin ardından aşağıdaki uygulama sorularını yanıtlayacağız. Lütfen bu soruların yanıtlarına yönelik hazırlıklarınızı dersten önce tamamlamış olun:

1. BBY Yayınlar Veri Tabanı'nda "içerik analizi" yöntemi kullanılarak hazırlanan Türkçe akademik çalışmaları aradığınızı düşünün.

• 1a. Sistem yöneticisinden yayınlar veri tabanında belirtilen bilgi ihtiyacını karşılayan toplam 15 tane akademik çalışma olduğunu bilgisini aldığınızı varsayın. En doğru taramayı yaptığınızda bunlardan kaç tanesine ulaşabiliyorsunuz?
• 1b. Sonuç listenizin etkinlik değerlendirmesini yapacak olsanız anma (recall), duyarlık (precision) ve posa (false alarm) değerlerine ait oranlar ne olur?
• 1c. Bulduğunuz değerleri;
• i) İçerik analizi yöntemi kullanılmış olan herhangi bir şey okumak isteyen bir kullanıcı olarak tarama yaptığınızı düşünerek yorumlayın.
• ii) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümünde içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmış tüm akademik çalışmalara ulaşmak istediğinizi düşünerek yorumlayın.

2- 2009 yılında Michael Jackson öldüğünde Twitter'da paylaşılan binlerce görsel arasında 1984 yılında Time'a kapak olduğu bir resim çok dikkat çekiyordu. Buradan yola çıkarak aşağıdaki soruları yanıtlayın:

• 2a) Bulduğunuz resmin orijinal olduğuna nasıl karar verirsiniz?
• 2b) Eğer orijinalse, bu durumda Michael Jackson, hakkında yazılmış hangi makale ile Time'a kapak olmuş?
• 2c) Makalenin tam metnine ve derginin hangi sayısında yayımlandığı bilgisine ulaşabilir misiniz?
• 2d) Hem kapağı, hem makalenin tam künye bilgilerini hem de makalenin tam metnini bir arada görebildiğiniz güvenilir bir kaynağa ulaşabiliyor musunuz? Nasıl bir yol izlediniz?

13 Nisan: Bilgi erişim kuralları (Olasılık modeli)

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz. Geçtiğimiz iki yıla ait ders kayıtlarını da sizinle Hangouts'tan paylaşacağım. Lütfen derse gelmeden önce ders kayıtlarını dinleyin, slaytlarda ve ders kayıtlarında önerilen hazırlıkları yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekiyor. 
2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

6 Nisan: Bilgi erişim kuralları (Boole & Vektör uzayı modelleri)

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada. 

İçerik biraz karmaşık gelebilir. Bu amaçla, geçtiğimiz iki yıla ait ders kayıtlarını da sizinle Hangouts'tan paylaşacağım. Lütfen derse gelmeden önce ders kayıtlarını dinleyin, slaytlarda ve ders kayıtlarında önerilen hazırlıkları yapın.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekiyor. 
2- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

Uygulama 4 - Atıf dizinlerinde tarama yapma (arama stratejisi oluşturabilme)

30 Mart'ta yapacağımız derste aşağıdaki soruları yanıtlayacağız. (Derse, bu soruların yanıtlarını vermeye hazır olarak gelmelisiniz.) 

Soru 1. 

Yaşar Tonta'nın kaç atıfı var?
    1a. Bu soruyu hangi kaynak/ları kullanarak yanıtlayabiliriz?
    1b. Nasıl bir arama stratejisi izleyebiliriz? Sonuçta kaç atıf çıkıyor (farklı kaynakları kullandıysanız her  bir kaynak için ayrı ayrı rakam vermeniz gerekiyor).
    1c. Yayın ve atıf sayıları ile ilgili bulduğunuz rakamların hatalı olma ihtimali olabilir mi? Neden?
    1d. Atıflarını aradığınız yazarın adı Ayhan Yılmaz olsaydı doğru atıf sayısına nasıl ulaşacaktınız?

Soru 2.
Yaşar Tonta'nın Web of Science kapsamında dizinlenmiş kaç yayını var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 3.
Yaşar Tonta'nın Scopus kapsamında dizinlenmiş kaç yayını var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 4.
Bu iki veri tabanında yaptığınız tarama sonucunda yazarın aldığı atıflara yönelik farklı rakamlarla karşılaştıysanız bu fark ne anlama geliyor olabilir?

Soru 5.
Hem konusu hem de başlığında "magnetic resonance" ifadesi geçen, 2010-2014 arasında yayımlanmış WoS kapsamında dizinlenen kaç çalışma var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

Soru 6.
İsmi "Disease" ile başlayan herhangi bir dergide 2013 yılında yayımlanmış, böbrek konulu olup WoS kapsamında dizinlenen kaç makale var? Hangi arama stratejisini, neden uyguladığınızı belirtin.

23 Mart: Boole mantığı ile arama yapma

Gelecek haftaki derse ait slaytlar, örnek uygulamalar ve okuma listesi şurada.

Özellikle ekran görüntülerinde verilen yönlendirmeleri takip edip alıştırmaları kendiniz de farklı veri tabanlarında yapmayı deneyin. Hangi veri tabanında hangi işlecin desteklendiği ya da hangi arama özelliklerinin olduğunu veri tabanlarının "help" ya da "search tips" benzeri kısımlarından öğrenebilirsiniz.

Slaytlardaki örnekleri ve arama özelliklerini/işleçlerini lütfen dikkatlice inceleyin, derste hepsinin üzerinde ayrıntılı şekilde tek tek durmak yerine anlamadığınız kısımlar varsa onlara odaklanacağız.

(Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Slaytları bilgisayarınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları bilgisayara indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında). 

Ödev (Belge işleme süreci)

16 Mart haftasında işlediğimiz konuyu daha iyi anlayabilmek için aşağıdaki senaryoda anlatılan bilgi ihtiyacına uygun bir "kelime bulutu" hazırlamanızı rica ediyorum:

Üniversitenin kariyer planlama merkezi son zamanlarda "içerik yönetimi" ile ilgili iş ilanlarında hangi nitelikte personel talep edildiğini merak ediyor. Bu bilgiye ihtiyaç duyan merkez çalışanları için bir kelime (etiket) bulutu hazırlamanız gerekiyor. Kapsam şöyle:

yenibiris.com platformunda "bilgi teknolojileri", "medya", "pazarlama" kategorilerinde ilana çıkılmış olan ve iş ilanının içinde "içerik" ifadesi geçen işleri listeleyin. Filtrelediğiniz bu listedeki tüm ilanlarda bulunan "Aranan Nitelikler" ile ilgili bir kelime bulutu hazırlayın ve elde ettiğiniz bu kelime bulutuna dayanarak aşağıdaki soruları yanıtlayın:

• Söz konusu işler için firmaların en fazla aradığı ilk beş nitelik hangisi? 
• Kelime bulutunu hazırlarken hangi "belge ön işleme" adımlarını yerine getirdiniz? Neden?
• Bu adımları yerine getirmeden önce ve getirdikten sonra kelime bulutunuzda ne gibi değişiklikler oldu? Ortaya çıkan bu farklılığın nedenin ne olabileceğini değerlendirin.

Bu ödevi; elde ettiğiniz verilere uygulayacağınız ön işlemeden önce ve sonraki kelime bulutuna ait iki görselin bulunduğu ve yukarıdaki üç sorunun yanıtlarının en fazla 500 kelime ile özetlendiği bir çıktı olarak BBY 156 dersinin ÖYS sayfasında (23 Mart Haftası altında) açacağım ödev etkinliğine en geç 23 Mart 2022 saat 10.00'a kadar (AdınızSoyadınız_BBY156_Belgeİşleme.docx şeklinde adlandırdığınız) MS Word dosyası olarak yüklemiş olmanız gerekiyor.

Raporunuz ile ilgili hatırlatmalar: 

• Kelime bulutunu hazırlamak için wordart.com, worditout.com gibi (ya da kendi araştırmalarınız sonucu bulduğunuz) çevrimiçi kelime bulutu oluşturucu sitelerden ya da kodlama bilginiz varsa hazır yazılım kütüphanelerinden yararlanabilirsiniz. 
• Ortaya çıkardığınız kelime bulutunda düzeltemediğiniz herhangi bir arıza gözlemliyorsanız bunu da metin içinde açıklayın (ne olması gerekirken ne görünüyor, sebebi ne olabilir).

Hepinize kolaylıklar diliyorum.

Uygulama 3 - Literatür taraması

Gelecek haftaki derste yapacağımız uygulama görevleri aşağıda. Zoom oturumundan önce bu soruların yanıtlarını vermiş olmalısınız. Lütfen sorularla ilgili yanıtlarınızı ve neler yaptığınızı derste üzerinde konuşabilmek ya da konuşulanları kendi yaptıklarınızla karşılaştırmak için not edin. Dersin uygulama kısmında daha çok sizin ne yaptığınız ya da nerede takıldığınız üzerinde duracağız.

E-öğrenme konusunda akademik çalışma yapmak isteyen bir kişiye yardımcı olmanız gerekiyor.
Diyelim ki araştırmacı, konu ile ilgili temel (çekirdek-core) kaynaklara ulaşmak istiyor. Buna göre:

1) Böyle bir taleple gelen kişiye ilk olarak ne sorarsınız?
2) Size yardımcı olamayan bir kullanıcıyla karşı karşıya iseniz konu ile ilgili kaynaklara ulaşmak için en hızlı yollar neler olabilir?
3) Anahtar sözcükleri nasıl belirlersiniz?
4) Kaynaklara ulaşmak için hangi yolu kullanırsınız? Neden?
5) Bulduklarınızın "çekirdek" kaynak olduğunu nasıl anlarsınız?

İpucu:

16 Mart: Belge işleme süreci - Kullanıcı deneyimi

Gelecek hafta işleyeceğimiz derse ait slaytlar ve okuma listesi ile bir sonraki hafta (23 Mart) için yapmanızı istediğim hazırlıkla ilgili bilgilerin olduğu sunuma şuradan erişebilirsiniz.

Uygulama 2 - TR Dizin (ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları)

22 Mart haftasındaki dersin uygulama soruları aşağıda. Lütfen derse gelmeden önce uygulamayı kendiniz yapmaya çalışın. 

Uygulamayı yapmadan önce "4. hafta: Dizinleme" ders notlarını dikkatle incelemenizde yarar var.

------

TR Dizin (https://trdizin.gov.tr) ile ilgili olarak şu soruları yanıtlayın:

1. TR Dizin nedir? TR Dizin ve DergiPark arasında ne fark vardır?
2. TR Dizin aracılığıyla "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli kaç makaleye erişebiliyoruz?
3. Bu makalelere ulaşmak için ne şekilde arama yaptınız? İlgili yayınları ararken takip ettiğiniz yolları lütfen not edin.
4. Eğer TR Dizin aracılığı ile "Bilgibilim dergileri" ifadesini içeren hakemli tek bir makaleye ulaşabiliyorsak bu konuda tek bir yayın yapılmıştır diye düşünebilir miyiz?

9 Mart: "Dizinleme"

Katılmam gereken bir toplantı nedeniyle 2 Mart'taki dersi 9 Mart'ta yapacağız. Bu süre içinde derse hazırlanmanız için gerekli yönlendirmeleri bu ve bir sonraki postta sizinle paylaşıyorum.

9 Mart'ta yapacağımız dersi takip edebilmek ve ders sonunda gerçekleştireceğimiz uygulamayı anlayarak yapabilmek için lütfen aşağıda not ettiğim hazırlıkları yapın:

1) "TR Dizin ne işe yarar" sorusunun yanıtına yardımcı olması açısından şu deneyi yapın:

• H.Ü. Kütüphanelerinin abone olduğu elektronik kaynaklardan “kütüphaneler ve telif hakları” (libraries and copyright) konusunda tam metin bir makale bulun. 
• Türkçe ve İngilizce makalelere ulaşmak arasında erişim zorluğu açısından nasıl bir fark var? 
• Bu konuda Türkçe bir makale arasanız nereye başvurmalısınız?

2) TR Dizin ve DergiPark arasında ne gibi bir fark olduğunu açıklayın.

3) Şu yazıları okuyun:

• Alakuş, M., 2007, Bilgi Yönetiminde Dizinler ve Dizinleme, Inet-tr 2007
• Taner, S., 2006, Bilgi Tanımlama ve Bilgi Erişim Aracı Olarak THESAURUS

4) Ders slaytlarını (anlayarak) inceleyin. Slaytlara şuradan erişebilirsiniz.

(Not: 1- Slaytların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumu dinleyici notları ile görebilmek için cihazınıza kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Slaytları cihazınıza indirmeden [drive üzerinden] açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları cihazınıza indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldıracaktır.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında).

Uygulama 1 - Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası

Gelecek haftaki dersin ikinci yarısında yapacağımız uygulama için görevler aşağıda. Bana basılı bir şey vermeniz gerekmiyor, fakat herkesin bu uygulamayı yapması derste konuşacaklarımızı anlamanız açısından önemli. Lütfen derse gelmeden önce aşağıdaki soruların yanıtlarını vermeye çalışın, süreçlerinizi bir yere not alın ve dersin bu kısmına soru ya da yanıtlarınızla katkıda bulunun.

------------

Şu linki açıp Türkiye Makaleler Bibliyografyasının 2010 Mayıs sayısını cihazınıza indirin.

Öncelikle lütfen kaynağı dikkatlice inceleyin. Nasıl bir kaynakla karşı karşıyasınız? Kapsamı ne? Hangi kısımlardan oluşuyor? Bu bilgileri nereden ve/veya nasıl elde ettiniz?

Daha sonra lütfen aşağıdaki sorulara yanıt verin:

[ÖNEMLİ NOT: Bu görevleri yerine getirirken soruların yanıtı olarak ne bulduğunuzdan çok nasıl bulduğunuz önemli. Elinizdeki PDF dosyasına lütfen basılı bir kaynak muamelesi yapın (örneğin ctrl+f kullanmayın) ve lütfen göz gezdirmek/bakmak/vs. yerine "profesyonel" bir yaklaşımla bilgiye ulaşmaya çalışın. Kaynağın sistematik düzeni olduğunu, farklı bölümlerden oluştuğunu ve her bölümün farklı bir amaca hizmet ettiğini çok iyi kavramanız gerekiyor. Bilgiyi de bu farklı bölümleri kullanarak bulmalısınız.]

1- Sami Gökpınar'ın kaç makalesi var, bu makaleler nerelerde yayımlanmış? Bu bilgiye nasıl ulaştınız?
2- "Alevlenme ve Tedavisi" başlıklı makale hangi konu başlığına giriyor? Bu bilgiye nasıl ulaştınız?
3- Bilig dergisi bu bibliyografyada dizinleniyor mu?
4- "İngiliz Edebiyatında Ahlak" konulu bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
5- Kişilik ve dil eğitimi ilişkisi üzerine bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
6- Yeşilçam ile ilgili bir makale arıyorum. Nasıl bulabiliriz?
7- Kaynağı elinizdeki örnekten yola çıkarak eleştirin. Hangi yönleri aksıyor, sebepleri neler olabilir?

8- Sizce bu uygulamayı neden yaptık? 

23 Şubat dersi için hazırlık: Bilgi erişim sistemleri

Gelecek haftaki dersin ikinci yarısında bir uygulama yapacağız. Buna hazırlık için aşağıdaki soruları yanıtlayın:

• Bilgi erişimin temel işlevleri ve temel bileşenleri nelerdir? Dizinlemenin bunlarla ilişkisi nedir?
• Bilgi erişim neden "tekrarlanan bir süreç"tir?
• Bilgi kaynağı olarak "bibliyografya" nedir, nasıl ortaya çıkmıştır, ne amaçla kullanılır, türleri nelerdir?
• Bugün, basılı bibliyografyaların yerini ne tür kaynaklar almıştır?
• Türkiye'de üretilmiş olan bibliyografyalar var mıdır, varsa halen üretilmekte midir?
• Bibliyografya adı verilen kaynakların "bilgi erişim" disiplini ile ilişkisi nedir?
  

Derste üzerinde duracağımız konu başlıklarını özetleyen slaytlara ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz.

Not: 1- Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için dosyayı kaydetmeniz gerekebilir. 
2- Slaytları (örn. bilgisayarınıza) indirmeden (drive üzerinden) açtığınızda bazı linklerde hata olabiliyor, slaytları bilgisayara indirerek görüntülemek bu sorunu da ortadan kaldırıyor.
3- Bazı haftalara ait notlarda yer alan ve sizin de kullanmanız gereken veri tabanlarına kampüs dışından erişebilmek için H.Ü. e-posta hesabınıza ait bilgileri kullanarak proxy ayarları yapmanız gerekiyor. Ayrıntılı bilgi H.Ü. Kütüphaneleri web sayfasında.

16 Şubat: "Kavramlar"

Gelecek hafta yapacağımız derste "bilgi erişim"in neden akademik bir araştırma konusu olduğunu ve bu sorunun bugüne gelene kadarki gelişimini inceleyeceğiz. Derse lütfen şu soruların yanıtlarını vermeyi hedefleyerek hazırlanın:

1. Zaman içerisinde "bilgi"nin anlam, ortam ve işlevlerinde nasıl bir değişim söz konusu olduğunu açıklayınız.
2. Söz konusu değişim toplumsal açıdan nasıl değerlendirilebilir?
3. Söz konusu değişim ekonomik açıdan nasıl değerlendirilebilir?
4. Bilgi patlaması nedir? "Bilgi erişim"in bir araştırma konusu, bir sorun, bir akademik disiplin olmasına nasıl etki etmiştir?
5. Bilgi patlamasının kullanıcı üzerindeki etkisi nedir? Bilgi kullanımı açısından bakıldığında karşılaşılan problemlerin aşılmasında bilgi erişim araştırmalarının ne gibi katkıları olmuştur/olmaktadır?
6. Bilgi kullanıcısı ekseninde "information retrieval" ve "information extraction" kavramları nasıl değerlendirilebilir?
7. Dilbilim, bilgi erişim, sınıflama kuramı, dizinleme arasındaki bağlantıyı örneklerle açıklayınız.
8. Sınıflama sistemleri ve bilgi erişim arasında ne tür bir bağlantı var? Bir sınıflama sistemi örneği verebilir misiniz?
9. Thesaurus nedir? Bilgi erişim sistemlerinde ne amaçla kullanılabilir?
10. Makina ve insan odaklı bilgi erişim sorunu ile ne kastedildiğini örneklerle açıklayınız.
11. Bilgi erişimin neden bir sorun, dolayısıyla neden akademik bir araştırma konusu olduğunu açıklayınız.
12. Bilgi erişim sürecini açıklayınız.

İlgili slaytlara ve okuma listesine şuradan erişebilirsiniz.

(Not: Sunumların "dinleyici notları" kısmında da bilgi olabilir. Sunumları dinleyici notları ile görebilmek için bilgisayarınıza kaydetmeniz gerekebilir.)

2021-2022 Bahar Dönemi - Giriş

Merhaba, 

2021-2022 Bahar Döneminde yürüteceğimiz BBY 156 Bilgi Erişim dersinin künyesi ve kaynakları ile ilgili bilgiler ile dönem boyunca üzerinde duracağımız bilgi erişim sorunuyla ilgili başlıkların olduğu sunuma şuradan erişebilirsiniz.

Derse hazırlık için yapılması gerekenler her hafta bu blogda yayımlanacak ve dersin Hangouts grubundan duyurulacak. Geçen yıla ait ders içeriği hakkında fikir edinmek için bu blogun önceki gönderilerini inceleyebilirsiniz.

Çarşamba günü 13.30'da Zoom'da başlayacak derste buluşmak üzere, hepinize başarılar.