Uygulama 1 - Çözüm: Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası

Uygulama sorularının yanıtlarına geçmeden önece, aşina olmadığınız (özellikle basılı) bilgi kaynakları için yapmanız gerekenleri aşağıda özetlemeye çalışacağım:Öncelikle, kaynağın düzeninin nasıl olduğunun ve hangi olanakları sunduğunun anlaşılması gerekiyor. Bunun için bu tip kaynaklarda ilk bakılacak yerler önsöz, sunuş, içindekiler vb. kısımlar.

Kaynağı incelediğimizde, kaynağın düzeninin şu şekilde olduğunu anlıyoruz:

• Kaynakta dizinlenen makalelerin hangi konu başlıklarına göre hangi sayfalar arasında gösterildiği bilgisinin yer aldığı bir çeşit "içindekiler" sayfası var.
• Bu kısımda konu başlıkları "Dewey Onlu Sınıflama Sistemi"nden alınmış: 000 Genel Konular, 100 Felsefe ve Psikoloji, 500 Doğa Bilimleri ve Matematik vb.
• Konu başlıklarına göre düzenlenmiş makale künyelerinin yer aldığı bibliyografik içerik var.
• Sayfa 1'den Sayfa 141'e kadar olan ve makalelerin konu başlıklarına göre sıralandığı kısım.
• "Taranan yayınlar" dizini var.
• "Yazar adları" dizini var.
• "Makale adları" dizini var.

Bu düzene sahip bir kaynağa bakarak şunları söyleyebiliriz:

Bilgi ihtiyacı olan kişi, bu kaynağı kullanırken;

1. Konu başlığından arama yapabilir: Örn. "Belirli bir zamanda (örn. Mayıs 2010'da) Türkiye'de Felsefe ve Psikoloji konusunda hangi yayınlar yapılmış?"
    Çözüm: İlgili konu başlığı altında listelenen yayınların başlıkları tek tek kontrol edilir.
2. “Belirli bir yazar belirli bir tarihte/tarih aralığında yayın yapmış mı, yapmışsa bunların başlığı ne, yayınlar hangi dergilerde yayımlanmış?" şeklinde bir arama yapabilir.
    Çözüm: Yazarın adı "Yazar adları dizini"nden aratılır.
3. “Belirli bir makale hangi dergide yayımlanmış? O makaleye benzer konuda başka hangi makaleler var?” sorularının yanıtlarını arayabilir.
     Çözüm: Makale başlığı "Makale adları dizini"nden aratılır. Hangi konu başlığı altında listelenmişse o konu başlığı altındaki diğer yayınların bibliyografik künyelerine de göz atılarak benzer konulardaki yayınlara ulaşılabilir.
4. Bir makale hangi konu başlıkları altında yer alıyor?
    Çözüm: Belirli bir makale birden fazla konu başlığına giriyorsa (örneğin disiplinlerarası çalışmalar vb.) makalenin bibliyografik künyesi altında dahil olduğu tüm konu başlıklarına ait kodlar yer alır, aynı künye ilgili tüm konu başlıkları altında listelenir. Böylece bir makalenin birden fazla konu başlığına dahil olup olmadığı hakkında fikir edinilebilir. Örneğin, Fatih Birinci ve Gülay Dirik tarafından kaleme alınan "Depresif Realizm: Mutluluk ya da Nesnellik" başlıklı makale (bkz. s.4) hem Psikoloji (150) hem de Tıp (610) konu başlıklarına dahilmiş.

Basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası kullanılırken şunlara dikkat etmelisiniz:

• Eğer belirli bir konu hakkında makale bulmak istiyorsak aradığımız konunun, 000 ile 900 arasında (Dewey Onlu Sınıflama Sistemi'ne göre sınıflanmış) konu başlıkları altından hangisine daha uygun olduğuna karar vermemiz gerek (bkz. s. VII-VIII). İlgili konu başlığını belirledikten sonra konu başlığının karşısındaki sayfa numarasına giderek o başlık altındaki makalelere göz atabiliriz. Bu kaynak, basılı bir bibliyografya olduğundan makalenin içeriği ile ilgili fikir alabileceğimiz tek yer makalenin künyesi (gördüğünüz gibi kaynakta makale özetleri bile yok). Burada, bir makalenin birden fazla ana konu başlığı altında dizinlenmiş olabileceğine de dikkat etmelisiniz. Örneğin "kişilik ve dil eğitimi" ile ilgili bir makale aranıyorsa, böyle bir makale "Psikoloji", "Eğitim" ve/veya "Dil Bilim" başlıkları altında yer alabilir. Yine aynı kısım, elinizde olan bir makale ile ilgili olabilecek başka hangi makaleler var sorusunun yanıtını almak için de kullanılabilir (benzer makaleler aynı konu başlıkları altında listelendiği için).
• Türkiye Makaleler Bibliyografyası, Türkiye'de belirli bir dönemde ulaşılabilir durumda olan tüm dergileri dizinlemiyor olabilir. Özellikle takip ettiğiniz bir dergiye ait makalelerin basılı Türkiye Makaleler Bibliyografyası'nda dizinlenip dizinlenmediğini öğrenmek için "Taranan yayınlar dizini"ni kontrol etmeniz gerekir. Kaynağın bu kısmını kullanabilmeniz için aradığınız belirli bir dergi adı olmalıdır.
• Eğer belirli bir yazarı takip ediyorsanız ya da alanda uzman olan bir yazarın son yayınlarının neler olduğunu öğrenmek istiyorsanız, kaynağın "Yazar adları dizini"ne bakmanız gerekir. Yine, kaynağın bu kısmını kullanabilmeniz için makalelerini aradığınız belirli bir yazar adı olması gerekir.
• "Makale adları dizini", başlığını bildiğiniz bir makalenin tam künyesine (yazarı kim, makale hangi dergide, hangi yıl yayımlanmış vb.) ulaşmak istediğinizde kullanılabilir. Bu bibliyografyanın basılı versiyonunun kullanıldığı dönemde, örneğin kaynakça hazırlarken ya da bibliyografik doğrulama amacıyla bu kısma başvurulabiliyordu. 

Bu uygulamanın ardından şu soruları yanıtlamaya çalışın:

- Bu kaynağın elektronik versiyonunu (TR Dizin) geçen dönemki Bilgi Kaynakları dersinde incelemiş olabilirsiniz. Aynı uygulama sorularını bir de oradan arayın. Anlamadığınız, takıldığınız, bir bilgi erişim sistemi olarak işleyişini çözemediğiniz yerler varsa not edin. Bunları, gelecek hafta yapacağımız derste bana sorabilirsiniz.

- Bu yaptığımız uygulamada yer alan soruların yanıtlarına H.Ü. Kütüphanesi aracılığı ile bugün erişmek istesek;

a) Nasıl bir yol izlemeniz gerekir?

b) TR Dizin kullanırken elde ettiğinizden daha farklı bir kaynağa ulaşabiliyor musunuz?

c) Farklı bir kaynağa ulaştıysanız H.Ü. Kütüphanesindeki hangi araç/araları kullanarak bunu başardınız?

d) Hem H.Ü. Kütüphanesi hem de TR Dizin kullanarak uygulama sorularını yanıtlamaya çalışırken yaşadığınız tecrübeyi bilgi erişim sistemlerinin mimarisi açısından değerlendirmeye çalışsanız neler söyleyebilirsiniz, nasıl bir karşılaştırma yaparsınız?

- Uygulama sorularında yer alan konularla ilgili makale değil de kitap arasanız H.Ü. Kütüphanesinden nasıl yararlanırsınız?

a) Nasıl bir yol izlemeniz gerekir? Makale aramak ile kitap aramak arasında bir fark var mı?

b) H.Ü. Kütüphanesinde kitap aramak için kullanılabilecek hangi farklı bilgi erişim sistemleri var?

c) H.Ü. Kütüphanesini kullanarak uygulama sorularındaki konular ile ilgili kitap ararken yaşadığınız tecrübeyi bilgi erişim sistemlerinin mimarisi açısından değerlendirmeye çalışsanız neler söyleyebilirsiniz, nasıl bir karşılaştırma yaparsınız?